NGHE LỎM : THOÁT

NGHE LÉN ĐƯỢC TRONG CÔNG VIÊN
Số 01

                                                           THOÁT ?

      - Chào Cụ ! Hình như Cụ vừa có gì chuyện gì vui ?
      - Có đấy. Chúng ta sắp “thoát” rồi !
      - Thoát gì ? Thoát “Trung” ý à ? Còn lâu !
      - Không phải thoát Trung mà là thoát Mác ! Cái quan trọng là “Mác-Lê” chứ không phải “Trung”. Bởi cái thỏa thuận Thành Đô họ giấu như mèo giấu cứt, có công bố gì đâu nên tôi mù tịt, mà hình như Cụ cũng mù tịt, đúng không nào ? Cho nên nói “thoát Trung” là rất mơ hồ. Vả lại tương lai của Trung Quốc ra sao, mỗi người nhận định một cách, kể cả nhiều nhà bình luận nổi tiếng thế giới cũng mỗi người một ý. Người thì bảo sắp sụp đổ, người thì bảo sẽ đứng đầu thế giới, thay Mỹ. Tôi đọc mà cứ thấy đầu óc rối tung cả lên. Vả như tôi vừa nói đấy. Tai họa của dân ta hôm nay chủ yếu là do cái “đạo” Mác – Lê chết tiệt kia. Cái đạo tàn hại bao nhiêu nước. Thằng cha Allende Tổng thống Chi-lê, chỉ do nghe đám lãnh đạo Đảng Mác – Lê xui dại mà đất nước Chi Lê tan hoang, dân không có gì cho vào nồi, các bà các chị phải kéo nhau đi biểu tình “xoong nồi”, gõ xoong gõ nồi ầm ĩ trên các đường phố phản đối. Nhân đây cũng xin kể với Cụ một kỷ niệm riêng. Hồi trước tôi có dịch một cuốn tên là NGƯỢC DÒNG của một nhà văn Chi Lê lưu vong viết ra sau vụ đảo chính quân sự…
      - Cái vụ khiến Tổng thống Allende phải tự sát, đúng không ?
      - Đúng thế. Tac giả cuốn NGƯỢC DÒNG ấy, sau mấy năm sống lưu vong đã suy ngẫm về nguyên nhân tình trạng rối ren của đất nước, và viết ra. Tôi nhớ sau khi xuất bản, nhà văn Nguyễn Khải, lúc ấy còn sống và là một trong số bạn tôi, gặp tôi giữa đường đã bắt tay tôi, nói : “Cuốn ông vừa dịch quá hay. Không phải mình khen ông dịch đâu mà khen ông chọn sách rất chính xác, rất đúng lúc…”
                                                          *
      Tai họa của đất nước Chi Lê chính là do lão Tổng thống Allende, vốn nhân hậu nhưng chất phác bị mấy thằng cha Mác-xít ở đấy xui dại, chủ trương đưa đất nước lên cái CHỦ NGHĨA XÃ HỘI “viển vông”, đang giầu đẹp như thế thành nghèo đói, thảm hại… Sau đấy Khải có gửi tặng tôi số báo VĂN NGHỆ đăng bài điểm cuốn sách ấy của anh, nội dung là đánh giá cao tác phẩm ấy của nhà văn Chi Lê lưu vong kia.
     - Và đánh giá cao Cụ ?
     - Đúng, nhưng không phải khen tôi dịch mà là khen tôi chọn sách chính xác, cần thiết, đúng lúc nước ta đang cần. May mà lúc ấy tôi đã lờ mờ hiểu ra, sau khi chứng kiến xã hội Liên Xô bị thằng cha Brejnev và Đảng Cộng Sản của hắn đưa xuống vực thẳm như thế nào. Tôi kể Cụ nghe nhé. Hồi ấy hầu như năm nào tôi cũng được sang Moskva dự một hội nghị nào đấy, và thấy rõ Liên Xô cứ mỗi năm một nghèo đi trông thấy. Rõ nhất là Cửa hàng Bách hóa Tổng hợp G.U.M. bên cạnh Quảng trường Đỏ, từ chỗ đầy ắp hàng hóa vào thời kỳ gọi là “băng tan” đầu thập niên 1960, cứ mỗi năm một vơi dần và cái lần cuối cùng tôi sang Liên Xô năm 1990 ấy…
      - Năm sau sụp đổ thì phải ?
      - Đúng thế. Mùa Đông năm ấy, tôi đã nghỉ hưu rồi, nhưng ông Vũ Tú Nam, Tổng Thư ký Hội vẫn đề nghị tôi dẫn đầu Đoàn Đại biểu Hội Nhà Văn ta sang đấy “thăm hữu nghị” theo thỏa thuận giữa hai Hội của ta và của Liên Xô, cái thỏa thuận đã ký kết từ nhiều năm trước. Sang đến nơi, tôi thấy các tủ bầy hàng ở G.U.M xơ xác, lèo tèo toàn những thứ bầy làm mẫu không bán, mà có bán cũng chẳng ai mua vì chất lượng quá kém… Tôi đi đi lại lại mấy vòng, không biết nên mua thứ gì về làm quà cho vợ con ở nhà, đành chọn một pho tượng người cá bằng đất nung lòe loẹt và thô kệch, xem nhãn thì thấy đề của một tổ nghệ nhân thủ công nào đấy, ở tận Si-bia làm…
      - Chà ! Nghe Cụ nói tôi cũng lờ mờ nhận ra. Nhưng thôi, sao Cụ dám bảo đất nước chúng ta sắp “thoát Mác-Lê” ?
      - Có một loạt biểu hiện. Lúc nào rảnh tôi sẽ kê ra cho Cụ nghe. Vả lại cũng phải chờ thêm ít lâu nữa. Nhưng một điều hẳn Cụ đã bắt đầu thấy là các Doanh nghiệp Nhà Nước đang “teo” đi rất nhanh. Mà chúng teo là phúc cho dân. Hôm qua đọc báo thấy Phạm Nhật Vượng đề nghị mua 80 phần trăm cổ phần của cả Cảng Hải Phòng lẫn Cảng Sài Gòn. Mà mấy cái Doanh nghiệp rồi “Tập đoàn” Nhà nước ấy trong tay toàn những đứa vừa ngu vừa dốt, lại vừa tham. Chúng lấy tiền của Nhà Nước vô tội vạ rồi chia chát nhau… một cách “hợp pháp” ! Mà tiền Nhà nước là tiền dân đóng thuế, đúng không Cụ ?
      - Nhưng tôi thấy khó đấy. Hôm nọ có ông bảo tôi, nói gì thì nói chứ Đảng vẫn cứ đang mạnh lên… Mà không khéo xảy ra nội chiến thì khốn nạn…
      - Tôi nghĩ đám nghĩ mới này đủ thông minh để không “thoát” công khai mà từ từ, lúc đầu thoát cái lõi đã, dần dần sẽ thoát cái vỏ. Danh nghĩa vẫn là Đảng Cộng Sản nhưng ruột thì không còn cộng với sản gì hết. Giống như Đảng Cộng Sản Pháp bỏ hình búa liềm ấy. Vẫn là đại hội Đảng Cộng sản nhưng không có búa cũng không có liềm…
      - Ôi, nếu đúng như thế, tức là nước ta sắp “thoát Mác-Lê” thì đám “gần kề miệng lỗ” chúng ta cũng đỡ phải lo cho tương lại của đám cháu chắt, chứ hôm nay thấy cái tương lai của chúng nó mù mịt quá, phải không, Cụ ?
     - Nhưng thôi, trao đổi sơ sơ thế thôi. Cụ với tôi ra đây để vận động thân thể, đâu để bàn chuyện đâu đâu. Đúng không Cụ ? Cụ đi bộ được vòng nào chưa ? Đi nhiều rồi thì ngồi mà nghỉ, tôi chưa đi được mấy, xin phép đi tiếp… kẻo cũng muộn rồi…
                                       *
      Câu chuyện tôi lén ghi được hôm qua, về mở máy nghe lại, thấy lý thú, bèn ghi ra. 

                                                                             *

                                                                         PHẦN 2

     - Chào Cụ.
     - Chào Cụ !
     - Hình như Cụ có gì đấy đang vui, phải không ?
     - Thế triển vọng ta thoát Trung và thoát luôn cả Mác không làm Cụ vui ư ?
     - Vui chứ. Nhưng còn một thứ cần thoát hơn nhiều mà tôi chưa thấy triển vọng thoát đâu cả. Thứ cần thoát nhất !
     - Nó là cái gì ?
     - Thoát chính mình ! Không có nó thì vẫn dậm chân tại chỗ, có “thoát” đằng giời !
     - Cụ vưà nói “Thoát chính minh” ? Tôi chưa hiểu. Sao lại phải thoát chính mình ? Mà thoát sao được bản thân mình kia chứ.
     - Ấy thế mà cần thoát đấy. Rất khó, nhưng cần lắm…
     - Tôi chưa hiểu. Thoát Trung thì tôi hiểu, và thoát Mác tôi cũng hiểu. Còn “thoát chính mình” thì tôi chưa nghe thấy bao giờ và cũng chưa hiểu nó là cái gì ? Mà làm sao cần phải thoát ?
     - Hôm trước, đọc tường thuật cuộc Hội thảo về Thoát Trung do Hội Nhà văn độc lập tổ chức, tôi thầm nghĩ, xem các bạn trẻ định thoát Trung cách nào, tôi thấy các diễn giả toàn nói loanh quanh , vớ vẩn cả. Rồi đột nhiên tôi thấy một người, hình như một nhà văn nữ, nói một câu tôi tán thành ngay, là Thoát Trung trước hết là thoát chính mình. Tôi mừng quá, đúng như suy nghĩ của tôi. Nghe thấy thế, tôi tự nhủ, thì ra vẫn có một số, dù mới ít thôi, nhìn thấy được vấn đề.
      - Thoát “chính mình” ? Tôi vẫn chưa hiểu. Thế là thế nào ?
      - Rất nhiều thứ ! Tôi cho là hầu hết những thứ chúng ta cần “thoát” không phải do chịu ảnh hưởng của Trung Hoa, của “văn hóa Trung Hoa” như nhiều bạn nói. Mà chính là lối tư duy kiểu “xóm làng“, kiểu “sau  lũy tre xanh”, nói cách khác là kiểu “đám đông”, kiểu “bầy đàn”, thói ”a-dua”, lối sĩ diện, “coi mình là nhất”, căm ghét bất cứ ai khác mình, kiểu thích “dè bỉu” bất cứ ai hơn mình … kiểu chỉ cố moi chỗ kém của người ta ra để chê bai, cốt tỏ ra ta đây “hơn những người ấy” chứ không chịu học họ. Thấy Tây thì bảo “da bợt, mắt xanh như mắt mèo, thân thể thì lông lá như khỉ, nói năng thì xì-xa- xì-xồ, như chó sủa, ăn thì lấy cái đinh ba chọc…” Hoặc như đám cùng học với tôi ở Liên Xô thì chê dân Nga ngu ngốc, và gọi các sinh viên Nga là “Nga Ngố”… mà không thấy rằng anh còn học mệt mới bằng cái “ngố” ấy. Kết quả là “Đánh Tây” trong khi lẽ ra phải học cách tư duy “văn minh” của họ… Đấy là không kể cái thói không tự mình cố gắng, dùng sức mình, mà xun xoe, nịnh người khác để họ “viện trợ”… Cụ Phan Bội Châu thì “cầu cứu” Nhật. Ông Hồ thì quỵ lụy cầu cạnh Nga, Tầu… Nguyên Văn Linh thì lạy van Trung Cộng tha tội đã có lúc nghĩ xấu về họ, rồi hứa từ nay lại xin làm đàn em… Mười sáu chữ vàng là gì ? Nếu không phải là lạy van người ta “cứu mình”. Trong khi ấy thì khinh dân, dùng công an quân đội đàn áp dân của mình…chẳng khác gì vua quan ngày xưa. Ôi, bao nhiêu thói xấu của dân ta đâu phải do ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa, mà cố hữu của dân mình, do lối sống nông nghiệp truyền thống, cuộc sống bó hẹp trong lũy tre xanh... Thêm vào đấy cũng có phần ảnh hưởng của Tàu, nhưng chủ yếu là do ở chính chúng ta… Mê tín dị đoan, cờ bạc, rượu chè, đua nhau cúng lễ đâu phải do học văn hóa Tàu ?

     - Cụ nói đúng. Tôi đọc của ông BÌNH NGUYÊN LỘC, kể rằng đám kiều dân Trung Hoa ở khu vực ông ấy sống, không có ban thờ tổ tiên  như mình. Mà Cụ nhớ xem, người khởi đầu cho “huyền thoại” láo toét về mụ Hằng rồi ca ngợi mụ, khiến hàng trăm hàng ngàn người bị lừa, bị mụ ta thoải mái bịp để moi tiền... Đâu phải người Tàu mà chính là Phó thủ tướng của chính phủ ta, đề cao con bịp ấy… Ôi, càng nói ra càng đau lòng. Không biết Cụ đã đọc cái bài trên báo CÔNG AN NHAN DÂN gần đây vạch trần trò bịp của mụ Hằng và cái tội của kẻ khởi đầu cho huyền thoại về mụ ấy, tức là cái ông Phó Thủ tướng kia chưa ? Đọc mà đau xót, mà buồn cho cái dân nước mình, lắm thói xấu, nhiều hủ tục đến thế… Cho nên bây giờ hễ nghe thấy ai nói mấy chữ “THUẦN PHONG MỸ TỤC” tôi lại muốn… văng ra ! Dân ta khốn khổ vì những “thuần phong mỹ tục” kiểu ấy đấy… Nhịn ăn nhịn mặc để quẳng tiền ra xây lăng to, xây mộ lớn, xây nhà thờ họ… để làm gì, Cụ biết không ?
       - Để “vây vo”, để có thể vỗ ngực ta đây… 
       - Đúng thế. Để tỏ ra ta không kém cạnh ai đâu nhé !

      - Cụ nói “có vẻ” có lý… Tôi đọc một người Pháp, khi nói về dân nước mình, ông ta viết : “Dân Việt Nam có một thứ sùng bái, tuy không ai mất một nén hương để đốt, thờ…Đấy là sùng bái -hay thờ phụng- vị thần “bộ mặt” – đấy là tôi tạm dịch, đúng ra phải gọi là thói sĩ diện. Và ông Tây kia dùng chữ Pháp, gọi là “le génie du paraitre” .
      - Chà. Cụm từ quả là khó dịch. Génie du Paraitre… tôi cảm thấy chưa sáng sủa lắm, e người đọc cũng khó hiểu nó là cái gì.
     - Nhưng cái ông tác giả Luengren kia đã giải thích bằng cả một đoạn dài… Cụ muốn đọc tôi sẽ chuyển cho Cụ cuốn sách ấy, tên sách là “Le Vietnam”
     - Nhưng tại sao Cụ lại cho “thoát chính mình” là quan trọng nhất ?
     - Cần thiết nhất ! Nếu chưa “thoát” những lối nghĩ hủ lậu ấy, coi sĩ diện, nói cách khác là quá quan tâm đến “ánh  mắt” của người xung quanh, thì con người vẫn chìm đắm trong tập tục cũ, chưa tiến lên, trở thành văn minh và vẫn bị mấy thằng cha lãnh đạo lừa bịp, hứa hão và đề cao vô lối, rồi bắt nạt bằng cách luôn nhắc là phải giữ kỷ cương. Tôi cho rằng trong lịch sử phát triển của văn minh, loài người đến nay đã thay đổi rất nhiều. Thí dụ, hệ thống luật ngày xưa, chỉ để trấn áp, kiểu như Bộ luật Hồng Đức ở ta hay Bộ luật thời Louis XIV ở Pháp. chỉ nêu lên các tội và hình thức trừng phạt, còn luật ngày nay ở các nước tiền tiến thì quy định con người, hay người dân, được quyền những gì… Tôi tạm gọi đấy là “kiểu cũ” và “kiểu mới”. Nên mấy ông độc tài ở ta cũng như ở các chế độ Cộng sản miệng nói “dân chủ” nhưng dân có được hưởng quyền dân chủ đâu. Ông Lê Duẩn đề ra “làm chủ tập thể” thực chất nghĩa là không ai làm chủ cả. Làm chủ là “Đảng”, dân chỉ là đầy tớ. 
       -  Ôi, tôi thấy đám Cộng sản dùng từ ngữ giỏi quá. Ông Hồ nói “dân chủ nghĩa là để cho dân được mở miệng” là tỏ ra ta đây “vì dân”, nhưng trên thực tế ai dám mở miệng ? Vì mấy người dũng cảm “mở miệng” là bị công an tóm cổ, bỏ tù… Mấy thằng cha lãnh đạo nói “pháp quyền” nhưng tòa án có quyền gì đâu, mà tòa chỉ răm rắp thực hiện “ý kiến của các anh trên” ! Tôi kể Cụ nghe một chuyện đã lâu, hình như khoảng 1980. Hôm ấy tôi làm việc xong với ông Trưởng ban Tuyên giao Thành phố Hà Nội, ông ta giữ lại trò chuyện, chẳng ông ta lúc ấy còn kiêm chân Phó Bí thư Thành Ủy. Ông ta khoe là tay nhà sư chùa Bà Đá dụ dỗ mấy bà hàng Đào hàng Ngang, rồi ép dâm và moi tiền của các bà… Phát hiện ra, tòa định xử năm năm tù, nhưng ông Phó Bí thư bảo, đấy là tội sinh hoạt, năm năm nặng quá, hai thôi, quá lắm là ba… Ông ta kể ra với tôi ý nói ông ấy “nhân đạo” và có cách nhìn rộng, thật ra là ông ta xóa luôn nguyên tắc “pháp quyền”… Cụ bảo thế thì còn pháp với chẳng quyền gì nữa ? Đấy là “kiểu cũ”, còn “kiểu mới” là cứ căn cứ vào luật… Và phải để Lụật sư tranh tụng, rồi Tòa án quyết định, không được dùng áp lực xoay chuyển và bắt thẩm phán biến thành bù nhìn…Gần đây Quốc hội đưa ra dự thảo về quyền im lặng, bị mấy thằng cha, nghe đâu trong ấy có cả cấp Tướng, phản đối. Thế thì quá “kiểu cũ” ấy chứ. May mà bây giờ dân bắt đầu hiểu và phản ừng trên mạng… May còn có cái mạng để dân nói… Mấy thằng cha lãnh đạo còn chuyên quyền được chính vì dân ta đại đa số còn suy nghĩ theo kiểu cũ, nghĩa là cho rằng dân chỉ là rơm là rác, quan mới có quyền… Đấy, theo tôi, ta muốn “văn minh” lên thì phải bỏ kiểu suy nghĩ cũ kỹ, quen thuộc, mà suy nghĩ theo “kiểu mới” nghĩa là dân phải được quyền, nếu mấy thằng cha độc tài không cho thì phải “đòi”. ít nhất cũng bắt chúng nó tuân theo hiến pháp, luật pháp… mặc dù hiến pháp và luật pháp chỉ là trên giấy và do chúng vạch ra rồi ép đám nghị gật thông qua… Tôi thích câu của một chính trị gia nào ấy nói : Khi chính phủ sợ dân thì là dân chủ, khi dân sợ chính phủ thì là độc tài (hoặc chuyên chế). Muốn đất nước ta tiến lên theo kịp năm châu, ít nhất cũng theo kịp Indonesia, Philipines, Malaysia… chưa nói đến Hàn Quốc hay Nhật Bản thì phải thay đổi cách suy nghĩ, bỏ các hủ tục, các thói quen ngàn đời là sợ cấp trên, là thờ “le genie đu Paraitre”, như cách gọi của cái ông Luengrin kia. Phải tập suy nghĩ kiểu mới, phải thấy mình có quyền được tự quyết định những gì là “của mình”… Cho nên theo tôi, quan trọng nhất là phải “thoát chính mình” phải dám bỏ những cách suy nghĩ cổ hủ, nô lệ…
      - Nghe Cụ nói, tôi lại nhớ câu của văn hào Nga Tsekhov trong thư khuyên em trai : “Trong con người mỗi chúng ta còn thấm đẫm chất nô lệ, phải biết gạt chúng đi, phải “nặn chúng ra khỏi thân thể chúng ta “từng giọt, từng giọt một”.,, Mấy chữ ấy tôi rất thích “phải nặn ra như nặn mủ, từng giọt, từng giọt…”
     - Hay ! Câu văn quá hay ! Đúng là Tsekhov ! Đúng là phải nặn hết chất nô lệ còn sót lại trong con người mỗi chúng ta, từng giọt, từng giọt…”

     - Công nhận là rất hay ! Như ở ta thì phải từ bỏ cách suy nghĩ kiểu “đám đông”, kiểu “bầy dàn” kiểu chỉ coi giá trị bản thân mình là cao nhất, kiểu a-dua… Thấy người ta đi đưa tang ông Giáp cũng đi, thấy người ta khóc cũng khóc, cả mấy cháu bé 9-10 tuổi cũng gào thét khóc như mưa như gió, mặc dù chúng có biết ông Giáp là ai đâu. Chúng giống như mấy thằng cha ở xóm thét “Đánh chết nó đi !” Là đám bầy đàn cũng đuổi theo đánh chết cái người họ chẳng biết anh ta có tội gì… Khốn khổ, cách nghĩ “bầy đàn” là tai hại nhất. Còn kiểu suy nghĩ ấy thì đất nước ta còn đắm chìm trong lạc hậu, nghèo đói…Cách nghĩ “bầy đàn” coi mình chỉ là cái rơm cái rác, mọi thứ đều do kẻ ở trên bầy đặt ra. Gần thì cha mẹ, các anh các chị…xa thì ông Vua cùng đám quan lại quây tụ xung quanh ông ta…với tướng tá hùng hậu, vũ khí loảng xỏang…

      - Đúng thế.
      - “Dân hai nhăm triệu bao người lớn ? Nước bốn ngàn năm  vẫn trẻ con” Chà, nhà thơ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu bộc lộ nối đau thấm thía ấy, đọc mà thấy đau lòng. Dân ta vẫn “trẻ con” vì chưa thoát ra khỏi trạng thái “vị thành niên”. Thế kỷ XVII ở Phương Tây có trào lưu Khai Sáng, theo nhà triết học vĩ đại Emmanuel KANT thì Khai sáng chính là thoát khỏi trạng thái “trẻ con” để thành người lớn…

      - Ôi, nếu thế thì chúng ta rất cần một phong trào KHAI SÁNG như thế.

      - Đến khi ấy, nếu thi sĩ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu đội mồ, sống lại, cũng sẽ mừng rỡ, không còn phải than vãn : “Nước bốn ngàn năm vẫn trẻ con !

      - Đúng ! Cụ nói  đúng ! Chà… Đúng là phải thoát khỏi kiểu suy nghĩ trẻ con, hay còn gọi là “ấu trĩ” đang tồn tại kiể "vị thành niên" theo cách gọi của triết gia Emmanuel KANT. 
      - Đáng mừng là… Cụ thấy không ? Gần đây xuất hiện ngày càng đông các cháu được học hành hẳn hoi, bắt đầu suy nghĩ theo kiểu mới, kiểu “người lớn”, không theo lối “bầy đàn”, kiểu cứ ông bà, cha mẹ dạy thế nào thì làm theo như thế… Chúng dám sống tự lập, không cần quan tâm đến người khác “đánh giá” chúng ra sao. Số cháu hiểu biết này hiện chưa nhiều nhưng rồi Cụ sẽ thấy, chúng ngày càng đông. Nhất là ngày nay nhiều cháu được cha mẹ cho theo học ở nước ngoài, thấy được tính chất cổ hủ, lạc hậu, cách nghĩ nô lệ… của dân mình, nên đã có ý thức cố thoát ra được và thành người văn minh…

     - Người được “khai sáng” ?

     - Đúng thế. Mà Cụ biết chưa ? Hôm nay tôi đọc thấy tin một trí thức Mỹ gốc Việt được bầu làm thẩm phán của tòa án tối cao Hoa Kỳ…
     - Bây giờ thì tôi hiểu. Quan trọng nhất, cần thiết nhất, và cũng khó nhất là “thoát chính mình” !

     - Nhưng “thoát” này khó hơn nhiều so với các thứ thoát khác. Chà, cuộc trò chuyện hôm nay hết sức thú vị… Tôi nghĩ, đây là đề tài thiết yếu, hai lão già chúng ta còn có dịp quay lại, đúng không, Cụ ?

NGHE LỎM VỀ NƯỚC NGA VÀ PUTIN

                                                 NƯỚC NGA VÀ PUTIN

       Nghe gọi đích danh, tôi dừng bước, ngoái nhìn. Hai cụ hưu trí ngồi trên ghế đá đang tranh cãi.
       Một cụ nói :
       - Hai chúng tôi đang tranh luận một vấn đề rất lý thú, Cụ ngồi xuống đây tham gia luôn.
       - Chuyện chiếc máy bay mất tích hay chuyện Crimê ?
       - Đúng ra là chuyện nước Nga. Cụ đây bảo Putin giỏi và cách chiếm bán đảo Crimê quá hay, quá giỏi. Phương Tây chịu chết. Đưa ra vài biện pháp trừng phạt chỉ cốt lấy sĩ diện, chứ rõ ràng là chịu thua rồi.
      - Tôi cũng nghĩ thế. Tôi cũng cho rằng Putin thông minh. Và cực kỳ sáng suốt. Ông ta hiểu rõ tâm lý người Nga và hiểu cặn kẽ, chính xác. Người Nga không cần dân chủ, không cần gì hết, chỉ cần yên ổn. Hôm nọ tôi đọc một bài nói về tâm hồn Nga, tôi thấy hoàn toàn có lý.
      - Cụ thì hiểu rõ tâm lý người Nga hơn chúng tôi.
- Tôi sống ở Nga nhiều. Lại do học nghề đạo  diễn sân khấu. Trường tôi, dịp lế hay nghỉ hè, nghỉ Đông thường tổ chức những tốp sinh viên hai khoa Đạo diên và Diễn viên tình nguyện đi đến  các địa phương xa xôi, heo hút, biểu diễn “phục vụ” cho dân xem, không bán vé. Tính tôi có máu giang hồ nên hay ghi tên tham gia các nhóm ấy. Do đấy có thể nói tôi đã có dịp đi gần như khắp nước Nga, cả miền Siberie mênh mông, hiểu khá rõ cuộc sống của họ.
     - Cụ nhận xét họ thế nào ? Người Nga ấy ?
     - Chất phác, hiền lành, nhẫn nhịn, sùng đạo. Hoàn cảnh thế nào họ cam chịu như thế, không đòi hỏi gì hết. Nhất là dân ở miền Siberie mênh mông, hoang vắng, toàn rừng thông và bạch dương bát ngát. Mỗi gia đình sống trong một cái nhà nhỏ tự làm, gọi là “izba”, cách rất xa nhau, chỉ cần gần một nguồn nước là đủ. Họ sống khá khép kín, rất ít tiếp xúc với thế giới bên ngoài và cũng không ham đi đây đi đó... Do đấy tầm nhìn hạn hẹp và suy nghĩ nông cạn. Nhưng hiền lành, chất phác, cả tin, hầu như không biết dối trả, nhất là dễ sùng phục người “có vẻ” hiểu biết hơn mình. Thêm vào đấy là hết lòng kính Chúa và phục Nga Hoàng đến mức mê muội... Nhà nào cũng có một cuốn Kinh Thánh đặt ở chỗ tôn nghiêm nhất…
     - Nhưng đấy là thập niên 50-60 trở về trước, ngày nay thì chắc phải khác lắm rồi.
     - Vừa rồi, tôi có dịp quay lại Nga, tôi cũng tò mò quan sát và dò hỏi. Hầu hết bảo, hồi mới mở cửa, dân háo hức lắm, choáng ngợp trước các cửa hiệu sang trọng, hàng hóa bạt ngàn, nhưng chỉ ít lâu sau họ thấy cuộc sống mới phức tạp quá, lại muốn quay về sống yên ổn như thời xô-viết. Thiếu thốn đủ thứ nhưng yên ổn...
     - Có lẽ người Phương Đông là như thế. Quý nhất là yên ổn... Giàu sang thì thích đấy, nhưng nếu mất yên ổn thì thà cứ nghèo còn hơn...
    - Tôi lại nghĩ khác. Kiểu suy nghĩ như Cụ vừa nói quả có một số người, nhưng tôi không tin là tất cả.
    - Đúng là không phải tất cả, nhưng đại đa số, tối đại đa số. Xã hội tiến lên, giầu có hơn nhưng chưa chắc đã là hạnh phúc. Hôm trước tôi đọc báo Nga, thấy một tổ chức thăm dò quốc tế tổng kết là ở Nga 72 phần trăm dân chúng bằng lòng với cuộc sống hiện tại. Họ bảo cái thời Liên Xô mới sụp đổ, xã hội hỗn loạn, may thay cái lão Enxin lại truyền ngôi cho Putin... một nhà lãnh đạo có thể xếp ngang với các Xa hoàng kiệt suất ngày xưa. Một thành viên trong tổ chức điều tra quốc tế ấy hỏi ý kiến một bà già, bà cụ bảo, cuộc đời có lúc này lúc nọ, nhưng cứ như hiện nay là tốt lắm rồi. Bà cụ bảo hy vọng Tổng thống Putin ngồi mãi cái ghế hiện nay. Chỉ lo ông ấy chết, người khác lên thì chưa biết có còn được yên ổn như thế này không. Ông ấy lên một cái là cử chuyên gia thăm dò địa chất, thấy trữ lượng khí đốt của nước Nga khai thác hàng trăm năm không hết. Rồi lại còn vàng, Tôi đọc báo thấy nói giới khoa học Mỹ bảo trữ lượng vàng vửa thăm dò được ở Nga lớn nhất thế giới. Trữ lượng kim cương cũng thế...
     - Nhưng giới quan chức Nga ăn cắp nhiều quá.
     - Tránh sao được ? Vừa rồi, trong cuộc Tổng thống Putin tiếp xúc với cử tri, cũng có người hỏi, chính phủ có biện pháp nào ngăn chặn nạn hối lộ và ăn cắp của công không, thì Putin trả lời thế nào, hai Cụ biết không ? Ông ta đáp đơn giản “Ăn cắp thì thời nào và ở đâu cũng có” (Nguyên văn tiếng Nga là “vezde vorujut”). Mà đúng là như thế. Thời Nga hoàng rồi thời Liên Xô, tình trạng ăn cắp đều có. Và ăn cắp có cả ở Mỹ, ở Anh, ở Pháp, ở cả Thụy Sĩ, Thụy Điển... Chuyện ăn cắp là muôn thuở và mọi nơi. Có gì là lạ ? Không ai và không bao giờ có thể thay đổi được...
     - Chà. Nghe Cụ nói mà thấy hoang mang. Vậy loài người có tiến lên không ? Và tiến lên bằng cách nào. Xưa là con vật, tiến lên là con người thế rồi dừng lại hay sao ?
    - Cụ đòi hỏi hơi quá đấy. Các cụ ta xưa có câu, được cái này mất cái khác. Ngay cứ nói “dân chủ”, “dân chủ”, nhưng tôi nghe nói ở Pháp có nhà kinh tế viết cuốn sách, dẫn ra đầy đủ số liệu, chứng tỏ bất công, tức là chênh lệnh giầu nghèo đang tăng lên ghê gớm và bắt đầu giống như đầu thế kỷ 19 rồi, cái thế kỷ gọi là “tư bản man rợ” ấy...
     -  Cụ nói có lý. Đúng là số phận. Gặp may thì giầu, không gặp may thì nghèo, chẳng nên trách ai. Mà đã gọi là số phận thì rơi vào ai người ấy phải chịu. Như cái con nhãi ranh T. P. mới dúm tuổi đầu, lấy đâu tiền mà góp những 3.000 tỷ đồng vào cái Ngân hàng gì gì ấy. Cái số nó thế, chứ oắt con như nó mà sống ở làng quê, bố là nông dân chân lấm tay bùn thì giá định mua con gà về nấu cháo cho đứa con đang ốm cũng phải tính toán mãi... Mà cuối cùng khéo phải chặc lưỡi, bỏ đi, tay không về nhà, nấu cháo gừng cho con vậy... Tất cả là cái số. Nhưng sao nghe Cụ nói, tôi cứ thấy cay cay cái mũi thế nào ấy. Vậy là số kiếp người dân cứ khốn khổ, bị đè nén muôn đời như thế này mãi hay sao ? Cuộc đời con cháu chúng ta rồi cũng khốn khổ không hơn gì chúng ta hôm nay sao ?
     - Chứ còn gì nữa ? Với lại cái chính là yên ổn. Và phải biết chịu đựng. Các cụ ta xưa có câu tôi cứ nhớ mãi vì ông nội tôi hay nhắc lại :Tri nhàn tiện nhàn hà thì nhàn, tri túc tiện túc hà thì túc... Sướng hay khổ do tự mình cả. Còn bà nội tôi thì luôn miệng : Cái ăn cái mặc đều do có số cả
    - Chà ! Nghe Cụ nói thì rất có lý, tôi không cãi được. Nhưng tôi thấy buồn buồn thế nào ấy. Đau nữa chứ... À quên, còn Cụ nghĩ thế nào ? Chẳng lẽ số kiếp chúng ta như thế, ta đành chịu hay sao ? Cứ nghĩ theo cách Putin nói : “ở mọi nơi, mọi thời đại đều có ăn cắp cả” là xong hay sao ? Không có cách gì ngăn chặn, hay ít nhất cũng hạn chế nạn đút lót và ăn cắp của công hay sao ?

                 Thấy Cụ quay sang hỏi, tôi lúng túng đáp :
     - Quả là câu hỏi quá khó. Nhưng nếu loài người không tiến lên, cứ bị đám quan lại áp chế, bóc lột mãi thì đau quá... Tôi biết mình hy vọng xã hội sẽ mỗi lúc một tốt đẹp hơn có khi là hy vọng hão huyền, nhưng dù sao nghĩ như Cụ kia nói thì chán đời quá. Lấy câu ông Putin nói để tự an ủi : “Ăn cắp luôn có ở mọi nơi, mọi thời đại...” Chà, cái câu giải đáp khủng khiếp... Cứ nghĩ đến cái câu ấy, tôi bắt đầu thấy sợ ông ta rồi...
       - Nhưng Cụ phải thấy ông ta đang đưa nước Nga đến chỗ vinh quang, cả thế giới phải sợ. Và chẳng bao lâu nữa Nga sẽ vượt Mỹ, đứng số Một thế giới.
       - Nói đến vinh quang tôi lại nhớ mấy câu đối thoại trong vở kịch biên niên của Sếch-xpia.
       - Vở gì ?
       - “HENRY IV”, và trong lớp gọi theo nhà chuyên môn sân khấu là “lớp quần chúng hoặc lớp ngoài màn”.
        - Tức là lớp phụ ?
        - Đúng. Khi nghe nói đến vinh quang, một nhân vật nói : “Vinh quang à ? Nó là cái gì ? Để tôi giảng cậu nghe nhé. Nó là một từ, nghĩa là một âm thanh, nghĩa là hơi thở trong cổ họng bật ra, cũng nghĩa là “không khí”. Giá trị của “vinh quang” không hơn mấy chữ to tát ghi trên tấm bia mộ của một người đã ngoẻo.”
       - Hay ! Đúng là nhà viết kịch vĩ đại. Vinh quang là một từ, nghĩa là một thanh âm, cũng là hơi thở, hoặc một luồng không khí vọt qua cuống họng. Tóm lại là không có cái gì cả . Và người ta dùng nó để “lòe”, để “nhử” người khác. Thật ra nó chẳng là cái gì cả. Hay ! Quá hay ! Sếchsxpia xứng đáng là nhà viết kịch số Một thế giới... Hay ! Kỳ này, tranh thủ lúc mắt chưa mờ hẳn, tôi phải tìm đọc kịch của ông ta mới được. Cụ bảo trong vở gì nhỉ ?
      - “HENRY IV... Kịch biên niên”.
      - Nhớ rồi. Henri IV ! Chắc chắn ngoài cái câu Cụ vừa dẫn còn nhiều câu tuyệt vời khác nữa.

            Tôi đánh bạo chen vào :

      - Đúng thế. Vấn đề hai Cụ đề cập hôm nay đúng là lý thú. Nhưng chẳng lẽ đút lót, ăn cắp là muôn thuở và nọi nơi, như tay cựu trung tá An ninh bây giờ “cái số” đưa lên ngôi Tổng thống, nắm quyền sinh quyền sát của cả một cái nước thuộc loại rộng nhất thế giới ấy, hắn  đưa ra để an ủi dân chúng của hắn. “Các bạn thấy có quá nhiều bất công chứ gì ? Đấy là chuyện bình thường. Mọi nơi và mọi thời đều có những bất công như thế. Đút lót và ăn cắp (của dân) là khắp nơi và muôn thuở !” Cụ vừa bảo nguyên văn tiếng Nga do Putin nói ra là thế nào nhỉ ?
     - “Vezde vorujut”.
     - Tôi nhớ rồi. Tôi cũng võ vẽ tiếng Nga. “Vezde vorujut” Bài thuốc an thần đấy. Hàm ý của nó là “đừng hy vọng cuộc sống sẽ có cải tiến gì hết”. Giỏi. Cách đối đáp của ông ta giỏi, cực giỏi ! Khó có nguyên thủ quốc gia nào nghĩ ra và dám trả lời dân chúng như thế.
       “Hối lộ và ăn cắp là muôn thuở và có ở mọi nơi. Hết ! Các vị còn thắc mắc gì nữa không ? Không hả ? Xin chào. Chúc mọi sự tốt lành...” Rồi y cắp đít đi ra trong tiếng vỗ tay như sấm rền của một đám người vừa được uống một liều thuốc an thần ! Và tự hào dân ta có một nguyên thủ vượt xa tất cả các Nga Hoàng từ xưa cộng lại...

TẦNG LỚP "THẦY GIÁO LÀNG"

         Trong lúc đi bộ đồng thời thể dục nhẹ trong Công viên Võ Thị Sáu gần nhà, nơi có rất nhiều người cao tuổi  đã nghỉ hưu. Chẳng thế chúng tôi thường gọi đùa là CÂU LẠC BỘ HƯU TRÍ VÕ THỊ SÁU. Trong lúc đi bộ tôi luôn bắt gặp những cuộc trò chuyện hấp dẫn của mấy ông già bàn tán chuyện đời. 
        Và khi thấy đề tài được đề cập có vẻ lý thú, sẵn máy ghi âm, tôi bấm ghi luôn. Về nhà nghe lại và nếu thấy hay thì ghi ra giấy và lưu lại, thậm chí có thể công bố cho bè bạn cùng nghe. Sau đây là một trong những đoạn ghi âm ấy. 
        Và tôi thêm tiêu đề cho dễ theo dõi


       TẦNG LỚP THẦY GIÁO LÀNG” 

 - Chào Cụ ! Này, theo Cụ thì do đâu mà sinh ra cái Tín ngưỡng Mác-Lê ấy nhỉ ?
  - Chà, câu hỏi này đã bao nhiêu lần tôi đặt ra, rồi tìm cách trả lời, mà đến nay vẫn cứ tắc tị. Theo tôi thì chỉ do óc tưởng tượng bệnh hoạn của con người thôi.
  - Thì các “tín ngưỡng” đều do óc tưởng tượng ra hết. Có điều đến thế kỷ hai mươi, tưởng trí óc con người đã hiểu biết hơn mà sao vẫn sinh ra một cái tín ngưỡng phi lý và độc hại như thế nhỉ ? Đấy là điều khó hiểu.
  - Cụ quên rằng “tín ngưỡng Mác” ra đời từ thế kỷ 19, cái thế kỷ gọi là "xã hội tư bản man rợ" nông dân kéo ra thành thị sống khốn khổ. Tầng lớp trí thức và khoa học lúc ấy còn rất bối rối và liên tục tranh cãi... Chính trong cái thế kỷ ấy, đã xuất hiện vô số “ảo tưởng” và chú nghĩa Mác là một trong những ảo tưởng ấy, và “hấp dẫn” nhất ! Nhân đây tôi kể Cụ nghe một cuộc đối thoại mà tôi biết ơn nó vô cùng và nhờ nó mà tôi giải thích được nhiều hiện tượng điên rồ vừa qua của con người…
   - Không chỉ vừa qua mà cả hiện nay…
   - Đúng thế. Nhưng Cụ có sẵn sàng nghe không đã, vì tôi hay nói dai, nói dài ?
   - Sắn sàng quá đi ấy chứ.
   - Tôi nói Cụ biết, từ nhỏ tôi đã thích nghe chuyện người già. Ngay thời còn cắp sách đến trường, tôi cũng ít khi trò chuyện với đám bạn học, thấy chúng “trẻ con” quá. Tôi chỉ thích hóng chuyện mấy ông già, và càng nghe tôi càng thấy học được nhiều điều bổ ích. Đặc biệt là ông nội tôi. Rồi đến mấy ông già khác. Không hiểu sao ông nội tôi lại rất thích thằng cháu mà cả nhà đặt tên cho là “Mán Rừng”…
   - “Mán Rừng” là sao ?
   Cụ tóc bạc cười, nhe hàm răng giả :
   - Đầu đuôi là thế này. Tôi sống với cha tôi ở thượng du, Cụ là nhà giáo mà. Mãi đến năm lên sáu, phải đi học tôi mới được cho về quê dưới xuôi, cái gì cũng lạ. Đến cái chảo cũng không biết gọi nó là cái gì. Cả nhà gọi tôi là “MÁN RỪNG”, có người gọi tôi là “Thằng Ngẩn Ngơ”, rồi "Thằng đần"… Ôi thôi, nhiều biệt danh lắm, nhưng “Mán Rừng” là nhiều người dùng nhất…
    - Cụ lại sa đà vào hồi ức rồi..
    - Tuổi già lẩm cẩm, cứ hay nhớ lại dĩ vãng.
    - Nhưng cũng chỉ là bệnh của đám “khọm” chúng mình thôi. Xin quay lại chuyện ta đang bàn : tại sao lại có thứ “tín ngưỡng” gọi tọac ra là cái “đạo”, quái đản này ? Được không, Cụ ?
    - Được chứ. Chẳng là thuở nhỏ tôi hay hóng chuyện người già. Và may thay mấy ông già trong gia đình tôi lại không chỉ gạt đi một cách đơn giản : “Hỏi vớ vẩn, lớn lên khắc biết…” Mà mấy Cụ ở nhà tôi lại chịu khó nghĩ cách trả lời cái thẳng oắt “Mán Rừng” này. Ông nội tôi không những trả lời mọi câu thằng cháu hỏi mà có vẻ còn thích trò chuyện với nó, đi đâu cũng hay rủ tôi. Kể cả lên quê ngoại của Cụ ở Mật Ninh, Sen Hồ… cách Đáp Cầu quê tôi khá xa. Hai ông cháu cuốc bộ đi hơn chục cây số mới đến nơi. Dọc đường trò chuyện… Ngoài “giải đáp” cho thằng cháu điều này điều nọ, ông nội tôi còn bộc lộ tâm sự và suy nghĩ riêng của Cụ. Nhờ thích nghe mấy ông già trò chuyện mà tôi vỡ lẽ ra nhiều điều… Và số tôi sau này lại may mắn cực kỳ ở chỗ từ khi ra đời, đi thoát ly, cũng được mấy anh lớn tuổi quý mến và thích thổ lộ với mình nhiều chuyện riêng tư, nhiều điều tâm sự… Hồi ở lính thì các anh Lê Vinh Quốc, Trần Nguyên Độ… kể cả ông Vương Thừa Vũ… Chuyển ngành ra thì được tiếp xúc với các anh văn nghệ sĩ lớn tuổi như Hoài Thanh, Lưu Trọng Lư, Chế Lan Viên, Xuân Diệu…rồi cấp lãnh đạo thì có các ông Chu Đình Xương, Hà Huy Giáp, Trần Độ… chính bản thân tôi cũng không hiểu các anh ấy “mến” tôi ở chỗ nào, mến và “tin cậy” nữa chứ. Và trong những câu chuyện mấy anh ấy kể có rất nhiều điều làm mình “hiểu ra”, thế là tôi bị đám cùng tuổi chê là “già trước tuổi”, còn Đảng Ủy thì phê là “thiếu ý thức quần chúng”…
    - Lúc nẫy Cụ nói về một cuộc đối thoại làm Cụ tỉnh ra nhiều điều cơ mà ?
    - Ôi, tôi cứ hay sa đà vào lắm chuyện không ăn nhập gì. Nhưng phải thú thật với Cụ là hình như cuộc đời tôi lắm sự kiện lý thú không sao quên đươc. Thôi được, xin quay lại câu chuyện đối thoại giữa tôi và một trong số thủ trưởng. Một hôm, nhân hỏi về cha tôi, biết tôi là “con nhà giáo”, ông thủ trưởng ấy hỏi tôi : “Tớ đố cậu tầng lớp nào lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám ?” Tôi đáp : “Giai cấp công nhân ạ.” 
     – “Ta làm đếch gì có "giai cấp" công nhân ? Mấy thằng cha thợ cơ khí ở Nhà máy Trường Thi, kể cả ngoài Khu Mỏ Hồng Quảng đều chỉ là nông dân, ra thành phố làm kiếm ít tiền, chứ vẫn gắn bó với gia đình ở nông thôn, thực chất vẫn là nông dân, cách suy nghĩ vẫn là kiểu suy nghĩ nông dân. Và cũng có mấy đâu, đếm trên đầu ngón tay. Sao gọi là “giai cấp công nhân” được ?” – “Hay nông dân ạ ?” – “Cậu học Duy vật Biện chứng rồi mà còn nói nông dân lãnh đạo Cách mạng ?” – “Chẳng lẽ lại là giới trí thức ạ ?” – “Cũng đếch phải. Nhưng cậu nói cũng gần đúng rồi đấy. Có điều ở đây là trí thức nhỏ, hầu hết xuất thân nông dân, rồi được học hành đôi chút, tớ gọi chung là "tầng lớp thầy giáo làng"…” – “Hương sư ạ ?” – “Đúng, nhưng tớ gộp chung vào cái tầng lớp này cả các giáo viên tiểu học ở nông thôn. Cái tầng lớp thầy giáo làng này bao gồm những người có động cơ trong sáng và đạo đức mẫu mực. Trình độ văn hóa của họ không cao, không thể so sánh với đám trí thức thành thị, mà chỉ dừng lại ở mức số học, chưa đụng đến đại số, và chưa thể nói đến tích phân vi phân… Do đấy họ dễ mắc khuyết điểm nông nổi, vội vã, chủ quan… Nhưng nhờ có động cơ trong sáng và đạo đức mẫu mực nên họ sớm nhận ra sai lầm và đều sửa chữa kịp thời… Ai trên đời chẳng có tật này tật nọ, cậu công nhận không ? Nhưng cái tầng lớp thầy giáo làng này hết sức đáng quý. Không có nó, không thể có Cách mạng Tháng Tám !"…Ông thủ trưởng của tôi hôm ấy nói với ý khen, bởi ông rất kính trọng và yêu quý các thầy giáo…
     - Thầy giáo làng ?
     - Đúng thế. Ông thích trò chuyện với tôi có khi một phần cũng vì thấy cha tôi làm nghề “gõ đầu trẻ”. Nhưng câu nhận định của ông chui vào óc tôi lại có kết quả khác. Tôi chú ý đến nhận định của ông về nhược điểm trong trình độ tri thức và khoa học của những người lãnh đạo cách mạng hồi ấy : kiển thức khoa học của họ rất hạn chế !
                                *
     - Ông ấy gọi họ là “TÂNG LỚP THẦY GIÁO LÀNG” ? Chà, ý kiến ông thủ trưởng của Cụ hình như chính xác đấy.
     - Phải nói thêm rằng ông thủ trưởng mà tôi vừa kể ra với Cụ thuộc loại cốt cán của Đảng Cộng sản kia đấy, là một trong những người có công nhất trong Khởi nghĩa 45, đã từng bị tù ở Sơn La, rồi được cáp ủy giao nhiệm vụ vượt ngục ra lãnh đạo công cuộc vận động "cướp Chính quyền". Khi thành công, ông được cử làm Trưởng Ty Công an (bây giờ gọi là “SỞ CÔNG AN”) một tỉnh lớn, rồi thăng lên đến chức Chủ tịch một tỉnh khác. Nghe đồn, chẳng biết có đúng không, là rồi chỉ vì một lần nóng mắt, lỡ nói một câu gì đấy làm mất lòng thằng cha thợ may ngoài phố, thằng này lại có họ hàng ở Thường Vụ (bây giờ gọi là Bộ Chính trị), nên ông bị Ban Tổ chức cách tuột, về làm nhân viên tèng, rồi dần dần mới thăng lên đến chức thủ trưởng cái Vụ Sân khấu bé xíu bọn tôi. May mà sau đấy ít lâu ông Trường Chinh bắt gặp, nhận ra, bèn hỏi đầu đuôi, rồi nhấc ông lên chức Thứ Trưởng…
     - Thứ trưởng ? Bộ gì ?
     - Văn Hóa.
     - Chà, nhân vật lý thú đấy…
     - Đúng thế. Rât lý thú. Ông thủ trưởng này của tôi rất am hiểu cuộc sống, đặc biệt là rất từng trải về chính trị…
                                     *
     - Chà… “Tầng lớp THẦY GIÁO LÀNG”… ! Chính xác. Càng nghĩ càng thấy ông thủ trưởng ấy của Cụ nhìn thấu ưu và khuyết của các nhà cách mạng hồi 1945. Đúng là Cách mạng Tháng Tám do tầng lớp THẦY GIÁO LÀNG lãnh đạo thật. Họ sống ở nông thôn, am hiểu tâm lý nông dân và được nông dân tín nhiệm nên vận động nông dân rất hiệu quả… Kiểu như Cụ Hồ, rồi mấy ông Trường Chinh, Phạm Văn Đồng…
    - Cả LÊ-NIN nữa chứ ?
    - Lê-nin mà thuộc tầng lớp Thầy Giáo Làng ?
    - Thuộc lớp trí thức nhỏ, ta có thể gộp vào và gọi chung là tầng lớp “Thầy Giáo Làng”.
    - Sao lại thế được ? Ông ấy đã từng sống ở nhiều nước Phương Tây, đặc biệt là Lơn-đơn, thủ đô nước Anh và cũng là Trung tâm của nền Văn Minh Phương Tây thời bấy giờ...
    - Thì Cụ Hồ cũng sống ở Pháp, ở Anh, ở Mỹ đấy thôi. Nhưng “máu” vẫn là máu “thầy giáo làng”. Mà cái tầng lớp này rất dễ thán phục cái "đạo Mác-xít", cái đạo hứa hẹn con đường dẫn đến một Thiên đường. Nếu đạo Kitô hứa nó ở trên trời, chỉ sau khi chết tín đồ mới được lên đấy, thì “đạo” Mác hứa cái Thiên đường ấy ở ngay trên trái đất và chúng ta không phải đợi cho sau khi chết mới được hưởng mà hưởng nó ngay trong lúc chúng ta còn sống. … “Ta mơ trần gian, lúc san bằng hết biên thùy, chỉ còn loài người, chỉ còn tình thương trùm lên thế giới…” Một câu hát, không nhớ của nhạc sĩ nào.
     - Hình như Phạm Duy thì phải.
     - Cái tay bỏ vào Thành rồi vào Sài Gòn ấy à ?
     - Hình như của tay ấy. Tôi nhớ mang máng.
     - (Thở dài) Chà ! Thiên với chẳng Đường ! Đúng là lý thuyết viển vông ! Bởi loài người mãi mãi sẽ chỉ là một “khu vườn không hoàn hảo”, nguyên văn tiếng Pháp là “Un jardin imparfait”. Theo tôi nhớ thì đấy là nhận định của Nhà văn Pháp vĩ đại MONTAIGNE. Đúng là lão Mác đưa ra một thứ hết sức viển vông, giống như …
     - Mác vốn là người mơ mộng, và cái mơ ước quá đẹp nhưng viển vông ấy đánh trúng tâm lý đám trí thức nhỏ, từ “thầy giáo làng” đến nông dân thất học. Họ vốn căm ghét người giầu học dốt nhưng lắm tiền… Họ ôm mộng xây dựng một xã hội “ai cũng như ai”, không ai giầu hoặc nghèo hơn ai, ai cũng có nhiều tiền như ai. Và thích gì làm nấy. Rồi do hiểu biết hạn hẹp, lại thấy các “thầy giáo làng” cũng nghĩ như thế nên càng tin, cuối cùng ngộ nhận. Họ không biết rằng chính đám “con buôn đáng khinh bỉ” ấy, do được tiếp thu tinh thần tự do cá nhân, đi theo những trí thức tiến bộ lúc ấy, đã khởi đầu cho các trào lưu Văn hóa Phục Hưng rồi Khai Sáng, dẫn đến Đại Cách mạng Pháp năm 1789, cuộc Cách mạng đã thông qua Nghi quyết vĩ đại “Về DÂN QUYỀN VÀ NHÂN QUYỀN” mở đường cho cuộc Cách mạng Khoa học Kỹ thuật mà chúng ta được thừa hưởng thành quả hôm nay.
       - Chà. Cụ nói “có vẻ” có lý, nhưng Cụ Hồ, cả Lê-nin mà Cụ bảo trình độ “thầy giáo làng” thì khó chấp nhận…
      - Cả Mao nữa. Tôi nhớ trong cái Đại hội Đảng CSTQ trước khi thông qua nghị quyết tai hại “ĐẠI NHẨY VỌT” làm hàng triệu nông dân chết đói, Mao có nói, đại ý : “Tôi sống ở nông thôn, rất hiểu cuộc sống và tâm lý nông dân. Họ nghèo lắm, cơm không có mà ăn, áo quần không có mà mặc. Đảng chỉ cần làm cho họ ăn no, mặc ấm là bảo gì họ cũng nghe…"
     - Mao còn ví “tri thức” không giá trị bằng cục phân. Cục phân còn bón ruộng được…
     - Tri thức của Bill GATES không bằng cục phân ? Chà, chí lý, chí lý ! Đúng là kiểu nghĩ của “nông dân là quân chủ lực…” Ôi, nhưng… câu chuyện xem ra còn dài và tôi còn muốn hỏi ý kiến Cụ về nhiều điều khác nữa. Ta để mai, nếu gặp nhau ở đây lại bàn tiếp. Được không, Cụ ?
     - Được chứ. Tôi cũng phải về kẻo bà lão chờ cơm không thấy lại nhăn nhó…


                         “THẦY GIÁO LÀNG” (tiếp theo)

    Hôm sau...
  
    - Chào Cụ !
    - Chào Cụ ! Ta làm tiếp cái câu chuyện hôm qua chứ, được không, Cụ ?
    - Được quá đi ấy chứ.
    - Đêm qua tôi không ngủ được, cứ bị ám ảnh bởi cái ý “tầng lớp thầy giáo làng” của Cụ. Càng nghĩ càng thấy cái ông thủ trưởng kia của Cụ nhận định chính xác. Đúng là tầng lớp “thầy giáo làng” Nhưng cũng xin hỏi, tại sao Cụ dám bảo Lê-nin thuộc tầng lớp “thầy giáo làng” ấy ?
     - Ông ta hồi còn ở trong nước đã tham gia tổ chức Dân Túy là tổ chức của lớp trí thức nhỏ, nông thôn, đấu tranh cho nông dân…
     - Tầng lớp “thầy giáo làng” ?
     - Đúng thế. Khi lưu vong ra nước ngoài, ông ta đến Lơn-đơn, nghiên cứu sâu thêm lý thuyết của Mác. Càng ngâm cứu càng phục và trở thành tín đồ của đạo Mác. Tuy nhiên ông còn bối rối một điều là ông Mác bảo, mỗi quốc gia muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội cần phải trải qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa, để tiếp nhận khoa học kỹ thuật tiền tiến của nó, chứ không thể “đi thẳng” được. May thay, đến năm ấy, Mác đột nhiên thay đổi nhận định, thể hiện trong thư trao đổi với bà Vera ZASULICH, và đưa ra nhận định mới, là một số nước phương Đông, trước hết là nước Nga, có thể đi thẳng lên CNXH, không cần qua cái giai đoạn “tư bản” kia, vì xã hội Phương Đông đã quen với lối tổ chức xã hội kiểu cộng đồng. Châu Á nói chung đều thế …Họ đã quen sống trong xã hội cộng đồng
    - Chắc ông ta đọc tiếng Pháp, thấy dịch “làng xã” ở cái xứ An-nam là commune… nên hiểu ra như thế ? Từ commune đến communisme rõ ràng là không xa !
    - Có thể. Nhưng Cụ để tôi nói tiếp đã. Được cái ý ấy của “Thánh”, Lê-nin mừng quá. Bèn khởi thảo ngay chương trình cụ thể. Mác chỉ là người đề xuất cái ước mơ viển vông kia, nhưng Lê-nin mới là người cụ thể hóa nó bằng chương trình hành động, thí dụ phải có một Đảng lãnh đạo gồm những người ưu tú, kiên cường và trung thành, đoàn kết, thống nhất, rồi phải thực hiện võ trang cướp chính quyền, và thứ ba là phải thực hiện Chuyên chính vv và vv… Nhưng Lê-nin vẫn còn cẩn thận, muốn Liên Xô không phải “đứng một mình” mà chỉ là một “mắt xích”, nhưng là mắt xích khởi đầu để kích thích và giúp đỡ các quốc gia “tư bản” khác tiến hành cách mạng vô sản, rồi sau đấy nước Nga XHCN sẽ nhận được sự giúp đỡ của vô sản quốc tế, những người anh em đã qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa, tất cả hỗ trợ nhau cùng tiến lên. Ông ta bèn lập ra cái Quốc Tế Ba và cử người bí mật đi các nước tuyên truyền, vận động. Lúc bấy giờ, tức là sau Thế chiến I, phong trào công nhân phát triển khá mạnh ở nhiều nước, đặc biệt là Đức. Khốn nỗi sau đấy họ thất bại và Lê-nin buộc phải ký hòa ước Brest-Litov, tạm hoãn kế hoạch “xuất cảng cách mạng” kia, chuyển sang xây dựng trong nước. Nhận thấy thiếu khâu “khoa học kỹ thuật phát triển cao” ông đề ra kế hoạch “điện khí hóa” toàn nước Nga. Đồng thời vẫn chỉnh đốn Đệ tam Quốc tế… để tạo điều kiện cho phong trào vô sản các nước phát triển.
     - Tôi có được đọc một vài tác phẩm của Lê-nin xung quanh chủ trương này, thí dụ NHÀ NƯỚC VÀ CÁCH MẠNG, CHÚNG TA PHẢI LÀM GÌ ? LUÌ MỘT BƯỚC ĐỂ TIẾN HAI BƯỚC… Nhất là tác phẩm “LUẬN CƯƠNG THÁNG TƯ”.
     - Chính cái luận cương ấy đã khiến Nguyễn Tất Thành…
     - Tức là Ông Hồ ?
     - Đúng. Sau khi đọc nó xong, cậu trai trẻ TẤT THÀNH, mừng tưởng như phát điên và quyết định gia nhập Quốc tế 3…
     - Cụ nói đúng. Khi tôi đọc kịch bản “KỂ CHUYỆN BÁC HỒ” (sau “bị” đổi tên thành “Người Công dân số Một”) cho ông Hà Huy Giáp, Bí thư đảng đoàn Bộ Văn hóa nghe để duyệt, ông Hà đã góp ý là nhất định phải thêm một lớp vào kịch bản, cụ thể là lớp Bác đọc Luận cương Tháng Tư của Lê-nin vì nó quyết định Bác đi theo Quốc Tế Ba. Hôm ấy Bác mừng quá và thấy sáng rõ con đường phải đi…
    - Chà. Cho nên gọi chủ nghĩa Mác-Lê là có lý. Người đề ra mong ước là Mác, còn người vạch ra con đường để thực hiện cái mong ước ấy là Lê-nin ! Hiểu ! Bây giờ thì tôi hiểu ! Cảm ơn Cụ ! Mà Lê-nin thuộc tầng lớp ta tạm gọi là “thầy giáo làng”. Cũng lại hiểu. Có lý lắm. Rất có lý ấy chứ.
     - Chính do trình độ tri thức hạn chế, mà chủ nghĩa Mác-Lê ấy cứ lúng túng mãi. Phương Tây coi Stalin là người bản chất độc ác. Tôi thì cho là không phải. Nói đúng ra ông ta chỉ là có tính thô bạo thôi.
     - Cái ấy thì đã rõ ràng. Cái nét thô bạo ấy Lê-nin đã chỉ ra và yêu cầu nếu ông ta đứng đầu Đảng và chính quyền xô-viết, thì phải chỉnh đốn ngay cái tính nguy hiểm ấy.
     - Stalin hết sức khâm phục Lê-nin, nhưng vi nhiều lúc phải “quyết đoán”. Ông ta tàn ác, vì tính thô bạo đã đành, nhưng theo ý tôi, vì cái mục tiêu ông ta nhằm trái với mọi quy luật của cuộc sống. Nếu chỉ tiến lên theo cách bình thường thì không được. Phải “mạnh tay” dập tắt mọi mưu đồ “chệch hướng”. Sau khi ông ta mất, Khru-sôp lên thay, cho rằng Stalin đã vi phạm một loạt nguyên tắc của Lê-nin, nhưng rồi chính ông Khơ nhà ta cũng lúng túng, bế tắc, vì cái mục tiêu tuyệt diệu kia đã lộ rõ là viển vông mà vẫn cứ ép nó thành hiện thực giống như đứa trẻ đã lớn, lẽ ra phải quẳng áo cũ của nó đi, may cái mới thì cứ cố chữa cái áo cũ…
     - Tôi có được đọc hồi ký của Khrusov, trong ấy ông ta ân hận là lên nắm quyền nhưng vẫn giữ nguyên hệ thống tổ chức, lề lối bầu bán hình thức, kiểu cũ…
     - Đến Brejnev, cũng rơi vào đúng tình trạng ấy. Rồi Gorbatsov lại càng thế. Cấm rượu tưởng hay hóa thành dở, xuất hiện rượu giả tràn lan. Ngộ độc hàng loạt. Đề ra “công khai”, bỏ kiểm duyệt thì tuột mất một vũ khí quan trọng bậc nhất của Đảng là tuyên truyền, đồng thời bỏ mất sự kiểm soát chặt chẽ các phương tiện truyền thông… Mấy ông ấy nghĩ rằng tất cả những “cải cách” ấy đều để “làm đúng theo lời dạy của Lê-nin”, “khôi phục” lại những gì Lê-nin đã chủ trương… Mấy vị ấy không hiểu rằng những lời dạy ấy đã không còn thích hợp nữa. Chính vì lẽ ấy càng “chữa” càng rối…
      - Ôi thôi, hôm nay trò chuyện hơi nhiều. Tôi phải đi bộ một lát cho tròn bổn phận với sức khỏe đã. Cụ có đi cùng không ?
     - Có. Nào thì đi. Câu chuyện đang hay. Mai tiếp nhé !

TÊN THẬT MỘT SỐ NHÀ VĂN

    

Về tên thật của vài văn nghệ sĩ tên tuổi.

     KHÁI HƯNG

     Tôi thấy trên tài liệu, sách báo, người ta thường nói, tên thật của ông là Trần Khánh Giư. Vì tôi rất thân với Trần Bảng, là con của Trần Tiêu và gọi Khái Hưng là bác ruột, nên một hôm tôi hỏi : "Tôi thấy anh và nhiều người có quan hệ ruột thịt với Khái Hưng đều là họ Trần hai chữ, sao ông Khái Hưng lại ba chữ ?"
     Ông Trần Bảng cười, đáp : "Ông ấy cũng họ Trần hai chữ: đúng ra là "Trần Dư". Mãi đến khi mở cửa hàng đại lý bán dầu hỏa ở Thị trấn Ninh Giang, ông mới lấy tên là "Khánh Dư" để nhớ đến vị tướng xuất thân bán than và dầu của Trần Nhân Tôn. Khi tham gia Tự Lực Văn Đoàn, do Nhất Linh gợi ý, ông mới dùng cách ghép chữ và Khánh Dư phải chuyển thành "Khánh Giư" để ghép thành "KHÁI HƯNG". Trước đấy ông chuyên viết văn bình luận và lấy bút danh là "Bán Than". Nhất Linh đã khuyên ông nên chuyển sang viết truyện và cuốn "Hồn bướm mơ Tiên" ra đời, lần đầu ông ký tên "Khái Hưng".

     THẾ LỮ.

     Thứ hai là tên thật của Thế Lữ. Tôi là bạn thân của Nguyễn Đình Nghi, con Thế Lữ. Hai chúng tôi đều là đạo diễn sân khấu.

     Một hôm tôi hỏi "Sao ông cụ tên là Nguyễn Thứ, cậu lại là Nguyễn Đình ?" 
    Nghi cười đáp. "Bố mình đúng tên là Nguyễn Đình Lễ đấy chứ. Còn việc có thêm chữ "Thứ" là do ông là con Thứ nên trong nhà quen gọi là "thằng Thứ". Đến khi cần có bút danh để ký dưới các sáng tác thơ, ông mới áp dụng cách chuyển chữ và dùng "Thứ Lễ" để chuyển thành "THẾ LỮ"."
                         *
     Thì ra cả hai trường hợp kể trên, sách báo đều đưa ra không chinh xác.